Γράφει ο Λάμπρος Παπαδής
Η πολιτική μνήμη σε αυτή τη χώρα συχνά αποδεικνύεται κοντή – ή επιλεκτική. Και αυτό ακριβώς έρχεται να αναδείξει η χθεσινή πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη για καθιέρωση ασυμβίβαστου μεταξύ υπουργού και βουλευτή μετά τις εκλογές του 2027. Μια πρόταση που παρουσιάζεται ως «εκσυγχρονιστική τομή», ως δήθεν βήμα προς ένα πιο θεσμικά ώριμο κράτος. Όμως, η ιστορία –όταν τη θυμόμαστε– έχει τη δική της αμείλικτη ειρωνεία.
Διότι το συγκεκριμένο ασυμβίβαστο δεν είναι κάποια καινοτόμος ιδέα. Αντιθέτως, αποτελεί ρύθμιση που συναντάται σε ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της ελληνικής πολιτικής ιστορίας: στα λεγόμενα «Συντάγματα» της δικτατορίας.
«Εξαιρέσει τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν Ἀντιπροέδρων τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεὶς βουλευτὴς δύναται νὰ διορισθῇ μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἢ Ὑφυπουργὸς καὶ ἂν ἀκόμη παραιτηθῇ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος».
Η διάταξη αυτή περιλαμβανόταν στο Άρθρο 88 των «Συνταγμάτων» του 1968 και του 1973. Δηλαδή, θεσπίστηκε από το καθεστώς του Γεώργιου Παπαδόπουλου – ένα καθεστώς που δεν είχε καμία απολύτως σχέση με δημοκρατική νομιμοποίηση, λαϊκή κυριαρχία ή θεσμική ισορροπία.
Και εδώ προκύπτει το κρίσιμο ερώτημα: πώς είναι δυνατόν μια κυβέρνηση που επικαλείται διαρκώς τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό και τον εκσυγχρονισμό, να επαναφέρει –έστω και με διαφορετικό περιτύλιγμα– ρυθμίσεις που συναντώνται σε συνταγματικά μορφώματα της χούντας;
Βεβαίως, η σύγκριση δεν είναι απόλυτη. Η σημερινή πρόταση προβλέπει αντικατάσταση του υπουργού από επιλαχόντα βουλευτή και παρουσιάζεται ως μέτρο ενίσχυσης του κοινοβουλευτικού έργου. Όμως η ουσία παραμένει: πρόκειται για έναν περιορισμό της διπλής ιδιότητας που ιστορικά δεν προέκυψε από ώριμο δημοκρατικό διάλογο, αλλά από ένα αυταρχικό καθεστώς που επιδίωκε τον πλήρη έλεγχο των θεσμών.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το πολιτικό timing. Η πρόταση έρχεται σε μια περίοδο έντονης κρίσης εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα, με φόντο υποθέσεις όπως αυτή του ΟΠΕΚΕΠΕ. Και αντί η κυβέρνηση να απαντήσει με πραγματική ενίσχυση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της ανεξαρτησίας των θεσμών, επιλέγει να ανοίξει συζήτηση για θεσμικές αλλαγές που –αν μη τι άλλο– προκαλούν εύλογους συνειρμούς.
Διότι η δημοκρατία δεν ενισχύεται με επικοινωνιακές «τομές», ούτε με θεσμικά πυροτεχνήματα. Ενισχύεται με ουσία: με πραγματικό έλεγχο της εξουσίας, με ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, με διαφάνεια στις αποφάσεις και με πολιτική ευθύνη χωρίς υπεκφυγές.
Η επίκληση του «βαθέος κράτους» και η ταυτόχρονη ανακύκλωση ρυθμίσεων που έχουν ιστορικά συνδεθεί με ένα καθεστώς ανελευθερίας, δημιουργεί ένα επικίνδυνο μείγμα. Όχι γιατί η πρόταση αυτή καθαυτή ταυτίζεται με τη δικτατορία, αλλά γιατί αποκαλύπτει μια βαθύτερη πολιτική αντίφαση: την εργαλειοποίηση των θεσμών ανάλογα με τις συγκυρίες.
Σε τελική ανάλυση, το ζητούμενο δεν είναι αν ένας υπουργός θα είναι ταυτόχρονα βουλευτής. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η εξουσία ασκείται με δημοκρατική λογοδοσία και θεσμική συνέπεια. Και σε αυτό το πεδίο, η κυβέρνηση Μητσοτάκη καλείται να δώσει πολύ πιο πειστικές απαντήσεις από μια πρόταση που, όσο κι αν παρουσιάζεται ως «μεταρρύθμιση», κουβαλά ένα βαρύ ιστορικό φορτίο.
